Centrum medyczne Ultramed

Choroby żył w ciąży

Ciąża wiąże się z szeregiem istotnych zmian w funkcjonowaniu układu krążenia. Zwiększeniu ulega objętość krwi krążącej, zmienia się gospodarka hormonalna, a powiększająca się macica stopniowo utrudnia odpływ krwi żylnej z kończyn dolnych i miednicy mniejszej. W konsekwencji u ciężarnych mogą pojawiać się pajączki naczyniowe, obrzęki kończyn dolnych czy żylaki okolic intymnych. U części pacjentek może dojść do poważniejszych powikłań, w tym zakrzepicy żył głębokich. Ze względu na dynamikę zmian zachodzących w tym okresie, choroby żył i tętnic wymagają szczególnej uwagi już od pierwszych tygodni ciąży.

Dlaczego ciąża sprzyja chorobom żył?

Krew z nóg wraca w kierunku serca dzięki pracy mięśni łydek oraz zastawkom żylnym, które ograniczają jej cofanie się. W ciąży mechanizm ten zostaje obciążony przez kilka nakładających się czynników. Pod wpływem hormonów ściany żył stają się bardziej podatne na rozciąganie, a większa objętość krwi oznacza, że układ żylny musi odprowadzać jej więcej niż przed ciążą.

Wraz z rozwojem ciąży coraz większe znaczenie ma ucisk macicy na żyły w obrębie miednicy i jamy brzusznej. Utrudniony odpływ krwi może prowadzić do wzrostu ciśnienia w naczyniach kończyn dolnych, ich poszerzania oraz powstawania obrzęków. Jednocześnie ciąża jest naturalnym stanem zwiększonej krzepliwości. Chroni to organizm przed nadmierną utratą krwi podczas porodu, ale podnosi podatność na powstawanie zakrzepów.

Jakie problemy żylne mogą wystąpić w ciąży?

Najczęściej obserwowaną zmianą są teleangiektazje – pajączki naczyniowe, czyli drobne, czerwone, fioletowe lub niebieskawe naczynia widoczne pod powierzchnią skóry. Jeśli towarzyszą im takie objawy jak: ciężkość nóg, ból lub obrzęki, jest to wskazanie do dokładniejszej oceny zdrowia naczyniowego i wykonania badania USG Doppler żył kończyn dolnych. Żylaki kończyn dolnych to większe, poszerzone i często kręte żyły. Mogą one nasilać się w przebiegu ciąży lub pojawić się w jej trakcie po raz pierwszy. Niejednokrotnie towarzyszy im uczucie rozpierania, pieczenie, świąd, ból, nocne skurcze łydek oraz obrzęki. Zmiany mogą rozwijać się także w obrębie sromu, krocza i miednicy. Żylaki okolic intymnych bywają widoczne jako miękkie, sinawe uwypuklenia i mogą wywoływać uczucie ciężaru, rozpierania lub bólu. Ze względu na lokalizację część kobiet nie zgłasza tych dolegliwości, tymczasem wymagają one tak samo rzetelnej oceny, jak żylaki nóg. Do chorób żył występujących w ciąży należą również zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych oraz zakrzepica żył głębokich. Pierwsze z nich może objawiać się bolesnym, twardym zgrubieniem wzdłuż przebiegu żyły, zaczerwienieniem oraz miejscowym ociepleniem skóry. Zakrzepica żył głębokich najczęściej dotyczy jednej kończyny i może prowadzić do bardzo niebezpiecznej zatorowości płucnej, dlatego jej podejrzenie wymaga pilnej diagnostyki.

Objawy chorób żył w ciąży

Obustronny, niewielki obrzęk stóp i okolicy kostek, który nasila się wieczorem, może zdarzać się także w prawidłowo przebiegającej ciąży. Podobnie uczucie ciężkości nóg nie zawsze świadczy o zakrzepicy. Znaczenie ma jednak charakter dolegliwości, szybkość ich narastania, różnica w nasileniu objawów między kończynami oraz obecność dodatkowych symptomów.

Do częstych oznak problemów żylnych należą:

widoczne pajączki naczyniowe lub poszerzone żyły,
uczucie ciężkości, napięcia i rozpierania nóg,
ból, pieczenie albo świąd w okolicy zmienionych żył,
silny obrzęk stóp, kostek lub podudzi,
nocne skurcze mięśni łydek,
dolegliwości w obrębie sromu i krocza,
nasilenie objawów po długim staniu lub siedzeniu.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga zwłaszcza nagły obrzęk jednej nogi, ból lub tkliwość łydki albo uda, zaczerwienienie oraz wyraźne ocieplenie skóry. Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub kaszel z krwią mogą wskazywać na zatorowość płucną. W takiej sytuacji potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Co zwiększa ryzyko choroby żylnej w ciąży?

Do czynników zwiększających ryzyko zaburzeń naczyniowych w ciąży należą:

rodzinna predyspozycja do żylaków,
niewydolność żylna obecna przed ciążą,
kolejne ciąże,
nadwaga lub otyłość,
wielogodzinne stanie albo siedzenie,
ograniczona aktywność fizyczna.

Szczególnej oceny wymagają pacjentki po przebytej zakrzepicy lub zatorowości płucnej, z rozpoznaną trombofilią bądź istotnymi chorobami współistniejącymi. Ryzyko podwyższają również unieruchomienie, hospitalizacja, odwodnienie, ciąża mnoga, stan przedrzucawkowy, zakażenie, zabieg operacyjny oraz cięcie cesarskie. O ewentualnej profilaktyce przeciwzakrzepowej każdorazowo decyduje lekarz prowadzący.

Jak diagnozuje się choroby żył u ciężarnych?

Pierwszym etapem jest konsultacja angiologiczna lub flebologiczna. Lekarz zbiera wywiad dotyczący objawów, wcześniejszych ciąż, epizodów zakrzepowych, leków i obciążeń rodzinnych, a następnie ocenia kończyny, obrzęk, stan skóry i przebieg widocznych żył.

Podstawowym badaniem przy podejrzeniu niewydolności żylnej lub zakrzepicy jest USG Doppler. Metoda wykorzystuje fale ultradźwiękowe i pozwala ocenić drożność żył, przepływ krwi, funkcjonowanie zastawek żylnych oraz obecność ewentualnego zakrzepu. Zakres diagnostyki lekarz dobiera indywidualnie, w zależności od lokalizacji i charakteru zgłaszanych objawów.

Podejrzenia zakrzepicy nie należy rozstrzygać wyłącznie na podstawie wyglądu kończyny ani samych badań laboratoryjnych. Jeżeli prawdopodobieństwo kliniczne choroby pozostaje wysokie, lekarz może zalecić dalszą lub powtórną diagnostykę, nawet mimo prawidłowego pierwszego wyniku badania USG Doppler. W Centrum Medycznym Ultramed w Krakowie pacjentki mogą skorzystać z konsultacji lekarza specjalizującego się w angiologii i flebologii.

Leczenie chorób żył w ciąży

Postępowanie zależy od rodzaju zmian i stopnia ich nasilenia. Przy pajączkach, żylakach i objawach niewydolności żylnej podstawowe znaczenie ma zwykle leczenie zachowawcze. Jego celem jest ograniczenie zastoju krwi oraz zmniejszenie obrzęku i bólu. Zabiegi służące zamykaniu żylaków lub pajączków najczęściej odkłada się na okres po ciąży, ponieważ część zmian może się zmniejszyć po ustąpieniu wpływu hormonów i ucisku macicy.

Jedną z metod stosowanych w ciąży jest kompresjoterapia, czyli noszenie odpowiednio dobranych podkolanówek, pończoch lub rajstop uciskowych. Klasa ucisku, długość wyrobu oraz właściwy rozmiar powinny być dostosowane do stanu naczyń żylnych, oraz indywidualnej budowy kończyny. Wyrób uciskowy zakłada się zazwyczaj rano, przed pojawieniem się obrzęku, i nosi przez cały dzień zgodnie z zaleceniem specjalisty.

Leczenie rozpoznanej zakrzepicy wymaga prowadzenia przez lekarza. W ciąży stosuje się odpowiednio dobrane leczenie przeciwkrzepliwe, którego schemat zależy między innymi od lokalizacji zakrzepu, etapu ciąży, masy ciała i ryzyka krwawienia. Leków przeciwkrzepliwych nie wolno samodzielnie włączać, odstawiać ani modyfikować dawkowania. U pacjentek z podwyższonym ryzykiem lekarz może rozważyć wdrożenie profilaktyki farmakologicznej po indywidualnej ocenie klinicznej.

Jak ograniczać dolegliwości i zastój żylny?

Codzienne postępowanie profilaktyczne nie usuwa już powstałych żylaków, może jednak istotnie zmniejszyć uczucie ciężkości nóg, obrzęk oraz dyskomfort związany z rozpieraniem. Przy prawidłowo przebiegającej ciąży zaleca się utrzymywanie regularnej aktywności fizycznej, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego. Spacery, pływanie oraz proste ćwiczenia stóp i stawów skokowych aktywizują pompę mięśniową łydek, wspomagającą powrót krwi żylnej w kierunku serca.

Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji warto przerywać krótkim spacerem lub kilkuminutowymi ćwiczeniami stóp. Podczas odpoczynku wskazane jest uniesienie nóg nieco ponad poziom serca. Należy unikać odzieży silnie uciskającej pachwiny lub podudzia oraz długotrwałego przegrzewania kończyn dolnych. Istotne znaczenie ma także odpowiednie nawodnienie organizmu oraz utrzymywanie prawidłowych przyrostów masy ciała, w zakresie zalecanym przez lekarza prowadzącego ciążę.

Bolesnej, jednostronnie obrzękniętej i zaczerwienionej nogi nie należy intensywnie masować ani rozgrzewać przed wykluczeniem zakrzepicy. Warto pamiętać, że domowe sposoby postępowania nigdy nie zastępują konsultacji lekarskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy choroby żył w ciąży są groźne?

Choroby żył w ciąży nie zawsze mają groźny przebieg – pajączki naczyniowe czy niepowikłane żylaki powodują zazwyczaj głównie dyskomfort. Poważnym zagrożeniem może być natomiast zakrzepica żył głębokich oraz związana z nią zatorowość płucna, dlatego nagły, jednostronny obrzęk nogi, duszność lub ból w klatce piersiowej wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Czy USG Doppler żył można wykonać w ciąży?

USG Doppler żył można bezpiecznie wykonać w ciąży, gdy istnieją ku temu wskazania medyczne. Badanie wykorzystuje bezpieczne dla płodu fale ultradźwiękowe, które pozwalają ocenić przepływ krwi, drożność naczyń oraz obecność ewentualnego zakrzepu, bez konieczności stosowania promieniowania jonizującego.

Czy żylaki powstałe w ciąży znikają po porodzie?

Żylaki powstałe w ciąży mogą ulec zmniejszeniu po porodzie, wraz z ustąpieniem ucisku macicy i przywróceniem równowagi gospodarki hormonalnej. Nie można jednak zakładać, że wszystkie zmiany ustąpią samoistnie – szczególnie w przypadkach, gdy żylaki występowały już wcześniej, są rozległe, lub gdy pacjentka ma rodzinną predyspozycję do niewydolności żylnej.

Czy w ciąży można nosić pończochy uciskowe?

W ciąży jak najbardziej można nosić pończochy uciskowe, o ile nie występują przeciwwskazania i wyrób został prawidłowo dobrany. O klasie ucisku, długości oraz rozmiarze powinien decydować specjalista, na podstawie oceny stanu układu naczyniowego oraz pomiarów kończyny.

Jak odróżnić zwykły obrzęk w ciąży od zakrzepicy?

Fizjologiczny obrzęk w ciąży najczęściej dotyczy obu nóg i narasta stopniowo w ciągu dnia, natomiast zakrzepica może powodować nagły lub wyraźnie asymetryczny obrzęk jednej kończyny, ból, tkliwość, zaczerwienienie oraz ocieplenie skóry. Samodzielne rozróżnienie tych stanów nie zawsze jest możliwe, dlatego jednostronne lub szybko narastające objawy powinny zostać pilnie ocenione przez lekarza.

Chcesz umówić wizytę on-line?

Sprawdź dostępność naszych specjalistów i umów wizytę za pośrednictwem systemu internetowego!