Centrum medyczne Ultramed
Zakrzepica żylna
Jak dochodzi do powstania zakrzepicy?
Zakrzepica, czyli zwyczajowa nazwa żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej to jedna z najgroźniejszych chorób układu żylnego. Polega ona na powstaniu zakrzepu, który może zwężać lub całkowicie zamykać przepływ w żyłach. Proces ten może następować gwałtownie (liczony w godzinach), ale także stopniowo powodując coraz większe ograniczenie przepływu krwi. Typy zakrzepicy możemy podzielić ze względu na rodzaj zajętych żył (zakrzepica żył głębokich i żył powierzchownych), a także ze względu na umiejscowienie (zakrzepica żył kończyn dolnych, żył jamy brzusznej i miednicy, żył kończyn górnych oraz żył centralnych).
Rodzaje zakrzepicy żylnej
Zakrzepica żył powierzchownych
Najczęściej występująca postać zakrzepicy, szczególnie umiejscowiona w zakresie nóg. Obejmuje ona z reguły żyły odpiszczelowe lub odstrzałkowe oraz ich gałęzie.
Często zwyczajowo określana jest mianem „zakrzepicy żylaków”, choć to nie do końca precyzyjna nazwa – o ile osoby z żylakami są na tą postać szczególnie narażone, to obejmować może także żyły, które nie są żylakowato zmienione.
Nieleczona zakrzepica żył powierzchownych może rozwinąć się w znacznie groźniejszą zakrzepicę żył głębokich. Jej wariantem jest zakrzepica żył powierzchownych kończyn górnych występująca głównie w przypadku długo założonych wkłuć dożylnych (czyli wenflonów) czy też w wyniku urazów.
Także osoby dializowane są szczególnie narażone na zakrzepicę żył powierzchownych wykorzystywanych w procesie hemodializ.
Zakrzepica żył głębokich
Występuje, gdy skrzepliny zwężają lub całkowitego zamykają żyły głębokie, najczęściej w zakresie kończyn dolnych i miednicy. To bardzo niebezpieczna postać żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, gdyż ogranicza przepływ w najważniejszych dla nóg żyłach, co powoduje obrzęk i ból kończyny.
W przypadku nie rozpoznania i nie wdrożenia właściwego leczenia może dojść do oderwania się części skrzepliny i jej przemieszczenia się do tętnic płucnych powodując zatorowość płucną, która jest bezpośrednim stanem zagrożenia życia. W skrajnych sytuacjach może też dojść do konieczności amputacji kończyny. Przewlekłym powikłaniem nieleczonej lub nieprawidłowo leczonej zakrzepicy żył głębokich jest zespół pozakrzepowy i związane z nim dolegliwości.
Zakrzepica żył centralnych
Powstałe w świetle żył centralnych skrzepliny utrudniają lub skrajnie ograniczają przepływ krwi, co powoduje obrzęk twarzy, jednej lub obu kończyn górnych, obrzęk piersi, żylaki na szyi i dekolcie oraz może zaburzyć funkcjonowanie przetoki dializacyjnej u chorych z terminalną niewydolnością nerek. Objawy te mogą narastać stopniowo, lecz najczęściej występują w ciągu kilku godzin.
Przyczyn zakrzepicy żył centralnych może być wiele. U potencjalnie zdrowych, często młodych ludzi najczęściej powstaje w wyniku nadmiernego ucisku żyły podobojczykowej przez obojczyk i żebro, który nazywamy zespołem górnego otworu klatki piersiowej – TOS (ang. thoracic outlet syndrome). Taki patologiczny ucisk najczęściej wynika z wady postawy, ale może też być konsekwencją przebytego wcześniej (również w dalekiej przeszłości) urazu klatki piersiowej ze złamaniem obojczyka lub żebra, czy też kręgosłupa.
Inną częstą przyczyną zakrzepicy żył centralnych jest nakłuwanie żył podobojczykowych w celach terapeutycznych (cewniki dializacyjne, cewniki do podawania leków, elektrody rozrusznika serca lub kardiowertera). W przypadku wystąpienia w/w objawów należy w pierwszej kolejności wykonać w trybie pilnym USG żył centralnych. Jeżeli badanie USG jest niewystarczające wykonuje się badanie flebograficzne lub angiotomograficzne. Nierozpoznanie i brak właściwego leczenia niesie groźbę poważnych powikłań z zatorem płucnym i/lub zgonem włącznie.
Diagnostyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej
Pierwszym i zarazem koniecznym elementem diagnostyki w kierunku zakrzepicy żył jest wizyta u angiologa lub flebologa połączona z badaniem USG Doppler żył obszaru podejrzanego o zakrzepicę. Bardzo ważne, aby badanie zostało wykonane przez doświadczonego lekarza w zakresie obu kończyn dolnych (nawet jeśli dolegliwości występują tylko jednostronnie) oraz obejmowało całość układu żylnego, a więc naczynia biodrowe, udowe, okolicy kolana i podudzia lub żył podobojczykowych, pachowych, ramiennych, przedramion. W przypadku podejrzenia zakrzepicy żył centralnych oraz żył jamy brzusznej badanie USG Doppler może być niewystarczające i wymaga poszerzenia diagnostyki o badanie flebograficzne lub angio-tomografię komputerową.
Objawy zakrzepicy żylnej
Zakrzepica żył powierzchownych:
W głównej mierze występuje w kończynach dolnych. Najczęściej zgłaszanym objawem przez pacjentów jest ból w przebiegu żył powierzchownych lub żylaków kończyn dolnych. Towarzyszy mu miejscowe (lokalne) zaczerwienienie, obrzęk i podwyższona temperatura skóry oraz stwardnienie i bolesność żylaka. Zakrzepica żył powierzchownych kończyn górnych występuje rzadko i najczęściej jest powikłaniem po wenflonie. Objawia się miejscowym stwardnieniem, obrzękiem, zaczerwienieniem i bólem miejsca umiejscowienia wenflonu. U osób poddawanych dializoterapii z powodu niewydolności nerek mogą powstawać skrzepliny w lokalizacji wielokrotnie wykonywanych nakłuć. Często są to tętniakowato poszerzone żyły powierzchowne przedramion lub ramion. Przez to dializa może być nieefektywna lub niemożliwa do wykonania.
Zakrzepica żył głębokich:
W przypadku zakrzepicy żył głębokich dolegliwości są często bardziej nasilone niż w zakrzepicy żył powierzchownych. Dochodzić może do masywnego obrzęku kończyny, zaczerwienienia i bolesności z uczuciem rozpierania łydki, uda a nawet całej nogi. Dolegliwości te w znacznym stopniu ograniczają lub całkowicie uniemożliwiają chodzenie. Objawy z reguły są asymetryczne, czyli dotyczą jednej nogi i jest ona zazwyczaj cieplejsza względem nogi zdrowej. Uniesienie kończyny często łagodzi dolegliwości a pozycja stojąca je nasila. Pacjent może odczuwać bóle w klatce piersiowej oraz duszność gdyż potencjalnym powikłaniem zakrzepicy żył głębokich może być zatorowość płucna. U wybranych pacjentów zakrzepica żył głębokich kończyn dolnych może przebiegać bez objawowo lub objawy mogą one być znikome i bagatelizowane.
Zakrzepica żył centralnych:
Pojawić się mogą obrzęk i ból jednej z kończyn górnych, szyi lub twarzy. Towarzyszy im zazwyczaj uczucie rozpierania, przegrzania oraz ograniczenie ruchomości zajętej okolicy. Dolegliwości pojawiają się z reguły nagle, ale nasilają z czasem. Może być także widoczny poszerzony rysunek naczyniowy (czyli widoczne poszerzone żyły powierzchowne) klatki piersiowej, szyi czy też ramienia.